Poka – Yoke (Hata Önleme) Nedir?

Günümüzde, işletmeler üretim performansını ve verimliliği artırmak için yalın üretim felsefesini benimsemektedir. Yalın düşünce, üretim süreçlerindeki gereksiz unsur, hata, maliyet, müşteri memnuniyetsizliği gibi faktörlerin en aza indirgendiği bir düşünce yapısıdır. Poka – Yoke ise hata önlemeyi hedeflemek amacıyla geliştirilmiş bir Yalın tekniğidir. Poka – Yoke’nin altında yatan temel düşünce hataları önlemektir.

Poka – Yoke Tanımı

Poka – Yoke, Toyota’da görev alan Shigeo Shingo tarafından ortaya atılmış Japonca bir terimdir. Japonca’da “Poka” “beklenmedik hata” anlamına gelirken “Yoke” ise “önleme” anlamına gelir. Türkçe’de hata önleme anlamını taşır.

Poka – Yoke, üretim süreçlerinde manuel olarak gerçekleşen işler sırasında operatörlerin hata yapmasını engelleyen yalın üretim yöntemidir. Poka – Yoke amacı, üretim süreçlerinde insan hatalarını oluşmadan önce engellemek veya düzeltmek, böylece verimi artırmaktır. Poka – Yoke, uyarı mekanizmaları veya kontrol mekanizmalarından oluşur. Bu mekanizmalar, uygun koşullar oluşana kadar bir işin sonraki sürecine geçmesini engeller. Bu sayede, üretim sürecindeki verim artar ve hatalı üretim gibi sorunların oluşmasını engeller.

Poka – Yoke Neden Önemlidir?

Poka – Yoke’yi önemli kılan, süreçlerin ilk seferde doğru çalışmasını sağlaması ve bu sayede hataların gerçekleşmesini önlemesidir. Poka – Yoke teknikleri, kusurları ortadan kaldırarak ürün ve süreçlerin kalitesini artırır. Çünkü ürünlerin hatalı olması, çok maliyetlidir. Müşteriler üründe kusur bulabilir, iade edebilir ve yeniden ürün talebinde bulunabilir. Bu, işletmeler için maliyetli olmasının yanı sıra müşteri memnuniyetini ve çalışan motivasyonunu düşürür.

Üretim yaygın olarak kullanılan Poka – Yoke yaklaşımı, Yalın Üretim’in bir parçası olan sürekli iyileştirme kültürüne de uyum sağlar ve bu kültürü iş yerinde teşvik eder. Altı Sigma, DMAIC projelerinde iyileştirme ve süreç tasarımları için de kullanılır. Ürün ve süreç tasarımında Poka – Yoke metodolojisinin uygulanması insan ve mekanik hataları ortadan kaldırır.

Poka – Yoke Örnekleri Nelerdir?

Poka – yoke tekniğine dair bazı örnekler ise aşağıdaki gibidir:

  • Otonom sürüş özelliğine sahip araçlar, modern tüketici odaklı poka-yoke örneğidir. Çevrelerindeki her şeyi anlık olarak algılamak için otomatik frenleme ve çeşitli kameralar gibi çok sayıda sensör ve uyarıcı kullanarak çalışırlar.
  • Düz şanzımanlı bir otomobile sahip sürücü, motoru çalıştırmak için debriyaj pedalına basmak zorundadır.
  • Otomatik şanzımana sahip bir aracın, çalıştırılmadan önce vitesin ‘Park’ veya ‘N’ konumunda olmasını gerektiren bir anahtarı olmalıdır.
  • Çamaşır makinalarının çalışması için kapağının düzgün kapatılması gerekir.

Bu tür otomasyonlar, üretim sürecinden itibaren hatalara veya yanlış işlemlere izin vermez.

Poka – Yoke Nerede Kullanılır?

  • Manuel operasyonlarda,
  • Takımların tamir edilmesi gereken yerlerde,
  • Pozisyonun kötü olduğu yerlerde,
  • Üretim ve işçilik maliyetlerinin yüksek olduğu yerlerde,
  • Karışık model üretiminin olduğu yerlerde,
  • Özel bir nedenin olduğu durumlarda,
  • Müşterilerin, çıktıyı etkileyen bir hata yapabileceği hizmetle ilgili süreçlerde

Poka – Yoke Cihazları Nelerdir?

Poka – Yoke cihazları, bir sürecin tasarlanmasında kullanılır ve süreçte herhangi bir oluşmadan önlenmesini sağlar. Hataları düzeltmede iki farklı Poka – Yoke cihazı kullanılır. Bu cihazlar kontrol tipi ve uyarı tipidir.

Kontrol Tipi

Kontrol tipi cihazlar, bir sorun gerçekleştiğinde sorunu algılar ve süreci tamamen durdurur. Böylece, sorunu bir an önce düzeltmek için önlem alma fırsatı verir. Kontrol tipi yaklaşımının en güçlü özelliği, bir kusur tespit edildiğinde sürecin durmasını ve düzeltme yapıldıktan sonra işlemin kaldığı yerden devam etmesini sağlamasıdır.

Uyarı Tipi

Uyarı tipi cihazlar, bir sapmanın meydana geldiğini algılar ve sesli uyarı, ışıklar vb. uyarılarla çalışanı uyarır. Uyarı tipi yaklaşımında, hata tespit edildiğinde süreç kapanmaz. Kontrol tipi yaklaşımıyla arasındaki en büyük fark budur.

Poka – Yoke Türleri Nelerdir?

Belirli bir süreçte hata yapmayı önleyen üç temel poka – yoke türü vardır. Bu poka – yoke türleri uygulandığında belirli bir süreçte hata yapmayı engelleyerek insan hatalarını önemli ölçüde azaltabilir.

Temas Yöntemleri

Temas yöntemi, bir parçanın şeklinde, boyutunda veya renginde gerçekleşen kusurları belirlemek için algılama cihazları kullanır. Bu cihazlar, operatörlerle etkileşim girecek ve bir hata oluşmak üzereyse onları uyaracak şekilde stratejik olarak konumlandırılır. Başka bir ifadeyle, operatör işe başlamadan önce bir parçanın doğru yere konumlandırıldığından emin olması için anahtarlar, sensörler, limit anahtarları gibi çentikler kullanır. Bunlar yanlış bir işlem yapıldığında alarm verir veya süreci durdurur.

Sabit Değer Yöntemi

Sabit değer yöntemi, belirli ölçülebilir standartların veya değerlerin uygulanmasına odaklanarak süreçlerin doğru bir şekilde yürütülmesini sağlar. Bu yöntemde, çalışanları önceden tanımlanmış kriterlere uymaya sevk eden prosedürler kullanılır. Örneğin, bir operatöre görevi tamamlaması için 6 parça içeren bir kutu verilir. Eğer, operatörün elinde parça kaldıysa ürün kusurlu kabul edilir.

Sıra Yöntemi

Poka-Yoke sistemleri, bir süreçteki adımların sırasını kontrol ederek hataları önler. Bu yöntemde, poka – yoke cihazı her adımın gerçekleşip gerçekleşmediğini tespit eder ve bir adım gerçekleşmediğinde operatörü uyarır.

Poka Yoke Metodolojisi ile Önlenebilecek Hata Türleri Nelerdir?

Poka-yoke sistemi, hataları önlemeye yönelik tasarlanan bir sistemdir. Bu yüzden, Poka Yoke sisteminin engelleyebileceği hata türlerini incelemek önemlidir. Üretim sektöründe sıklıkla karşılaşılan ve Poka – Yoke ile başarılı bir şekilde önlenebilecek hata türleri aşağıdaki gibidir:

üretim sektörüne odaklanırsak, aşağıdaki hata türleri bu yöntemin başarıyla önleyebileceği ve en yaygın görülenler arasında yer alan türlerdir.

Eksik Parça

Kaynak, montaj gibi üretim süreçlerine gerekli olan tüm parçaların eklenmemesi

Hatalı Parça

Kaynak, montaj gibi süreçlerde yanlış bir parçanın kullanılması

Operasyon Hataları

Operasyonun, prosedürlere veya gerekliliklere uygun olmayan bir şekilde yapılması

Ölçüm Hataları

Makine veya ölçüm cihazlarında oluşan hatalar.

Poka – Yoke Faydaları Nelerdir?

  • Azalan Hata Oranı

Poka – Yoke’un birincil amacı hataları oluşmadan önlemektir. Temas yöntemleri, sabit değer yöntemleri, sıra yöntemleri gibi çeşitli Poka – Yoke sistemlerini uygulayarak şirketler üretim hattında ortaya çıkabilecek hata olasılığını indirebilir. Bu önleyici tedbirler kusurların, yeniden işlemelerin ve maliyetli hataların sayısını önemli ölçüde azaltarak ürün veya hizmet kalitesinin artmasını sağlar.

  • Artan Verimlilik

Poka – Yoke, operasyonları hatasız hale getirir. İş akışlarında yeniden işlenmesi, kusur veya hatalardan kaynaklı kesintilerin yaşanması gibi aksaklıklar yaşanmadan işin devamını sağlar. Bu sayede verimlilik artmakta, döngü süreleri kısalmakta ve operasyonel maliyetler azalmaktadır.

  • Artan Çalışan Motivasyonu

İnsan, doğası gereği hata yapmaya eğilimlidir ve hatalar nedeniyle motivasyonu düşebilir. Bu durum, çalışanların başarısını ve motivasyonunu düşürmekle birlikte problemlere çözüm getirememelerine neden olur. Poka – Yoke yaklaşımı, çalışmalardaki hataların gerçekleşmesini önleyen bir tekniktir. İş süreçlerinde hata oranı düştükçe, çalışanların motivasyonu artmaktadır.

  • Artan Güvenlik

İşçilerin tehlikeli maddeler, yüksek hızla çalışan makineler veya petrokimyasal ürünlerle temas ettiği durumlarda artan güvenlik sağlar.

  • Daha Az Tekrar

Operatörler, poka-yoke sayesinde süreçlerin ilk denemede hatasız işlemesini sağladıkları için, işlerini yaparken daha az tekrar yapmak zorunda kalırlar. Bu durum, operatörlerin kusurlu ürün üzerinde yeniden çalışmak için ekstra çaba sarf etme gereğini ortadan kaldırır ve bu da verimlilik ile üretkenliği artırır.

  • Artan Kalite

Poka – Yoke, süreçlerin kalitesini büyük ölçüde iyileştirerek daha kaliteli ürünlerin ortaya çıkmasını sağlar.

Poka Yoke Uygulama Adımları Nelerdir?

Poka – Yoke yöntemini beş adımda uygulayabilirsiniz.

  1. Hata tespiti yöntemlerini belirlemek,
  2. Hatanın oluşmasını önlemek için gerekli önlemleri almak,
  3. Hatalardan ders çıkaran bir kültür oluşturmak,
  4. Sistemi sürekli olarak geliştirmek
  5. Operatörlerden ve çalışanlardan geri bildirim almak

Bu adımları uygulayarak Poka – Yoke yöntemini başarılı bir şekilde uygulayabilir ve hataların oluşmasını önleyebilirsiniz.

Benzer Bloglar

Kaizen Süreçlerinde Çalışan Katılımının Önemi

Kaizen, Japonca’da “daha iyiye doğru sürekli değişim” anlamına gelir. İşletmelerin verimliliğini artırmak ve rekabet avantajı sağlamak için uygulanan bu felsefede, çalışan katılımının önemi büyüktür. Çalışanlar, Kaizen sürecinin merkezinde yer alır ve onlar aktif katılımı, iyileştirme çalışmalarının başarısını doğrudan etkiler. Bu blog yazısında, Kaizen sürecinde çalışan katılımının neden bu kadar önemli olduğunu ve çalışan katılımını artırmak […]

Devamını Oku

Muda, Mura, Muri Nedir?

Muda, mura ve muri Japon dilinde israf, atık anlamına gelmektedir. Toyota üretim sisteminde, yalın üretimin düşmanları olarak tabir edilen israf bütünlüğü üretim sürecindeki aksaklıklara neden olan unsurlardır. Yani, israfın varlığı, üretim süreçlerinde verimsizliklere ve problemlere yol açar. Genel olarak 3M, üretim süreçlerinin içerisindeki düzensizliklerin ve israfların temel nedenlerini oluşturur. Muda, Mura, Muri Kavramları Muda(israf), mura(eşitsizlik) […]

Devamını Oku

Kalite Yönetim Sistemi İşletmelere Ne Sağlar?

Kalite yönetim sistemi, bir şirketin ürün ve hizmetlerini müşterilerine sunması için gerekli politikaları, iş süreçleri ve prosedürleri belgeleyen bir sistemdir. İşletmelerin kalite yönetim sistemi kullanmaları müşteri memnuniyeti, verimlilik, itibar ve güvenirlilik gibi birçok faydayı kazanmalarına yardımcı olur. Kalite Yönetim Sistemi (KYS) Nedir? Kalite yönetim sistemi (KYS); bir işletmenin ürün ve hizmetlerini yasal ve düzenleyici gereksinimlere […]

Devamını Oku

Otonom Bakım’ın 7 Adımı

Otonom kelimesi Türkçe’de “kendi kendine yapabilen” anlamına gelir. Yalın Üretim tekniği olan Otonom bakım ise işletmelerde ekipmanların bakım sorumluluğunu operatöre veren ve ekipman etkinliğini artırmak için kullanılan bir bakım yöntemidir. Bu blog yazımızda otonom bakım adımlarını ele alacağız. Otonom Bakımın Amacı Nedir? Otonom bakımın amacı, operatörün makinesini sahiplenmesini sağlayarak bazı bakım faaliyetlerinin sorumluluğunu operatöre aktarmaktır. […]

Devamını Oku

Kanban Yöntemi Nasıl Uygulanır?

Birçok şirket, yıl içerisinde yapılan proje planlarına ve son teslim tarihlerine sadık kalamayıp yıl sonunda bitmemiş projelerle, yanlış yerlere harcanmış bütçelerle ve amaçlanan hedeflerden çok daha farklı yerlerde bulunmaktadır. Bu gibi sorunların ortaya çıkmasının temel nedeni, doğru bir proje yönetiminin yapılmamış olmasıdır. Bu tür sorunlarla karşılaşmamak için işletmelerin Kanban gibi proje yönetimi tekniklerinden faydalanması birçok […]

Devamını Oku

Kalite Yönetim Sistemi Nedir?

Günümüzde, bir şirketin başarılı olması için etkili kalite yönetimi bir zorunluluktur. Sağlam bir kalite yönetim sistemi (QMS), müşteri beklentilerini karşılamaya ve ürün & hizmetleri minimum atıkla sunmaya yardımcı olur. Bu, müşteri memnuniyetinden kârlılığa kadar işletmelere birçok fayda sağlar. Bu yüzden, bir işletmenin Kalite Yönetim Sistemini uygulaması, sürdürülebilir başarının en önemli şartıdır. Bu blog yazımızda, kalite […]

Devamını Oku